Erol Taşdelen: BANKALARDA ‘KREDİ BLOKELİ KREDİ’ DÖNEMİ BAŞLADI: 2022

Merhaba, 

Bugünlerde bazı bankalar, Kredi kullanmak isteyen Ticari firmalara kredi koşullarında şok yaşatıyor. Zira, birtakım bankalar İhracat Taahhüttü yanında; “kredi türüne gore; %1 yada %1,10 komisyon; yetmedi kredinin %25’lik kısmını VADESİZ mevduatta bloke etmesi halinde kredi kullanabilecekleri” tebliğ ediliyor.

Örneğin; 10 milyon TL Rotatif / BCH yada 3-6 ay Spot kredi kullanacaksınız kredi vade sonuna kadar başka bir ifade ile kredi kapanana kadar kredinin %25’lik kısmını 2,5 milyon TL’yi VADESİZ hesapta banka bloke edilmesine uygunluk vereceksiniz. Üstelik vadesizde blokede kalan bu kredi için de faiz ödemiş olacaksınız. Firma bu %25’lik kısım için faiz yanında komisyon da ödeyecek; üstelik bu kredi VADESİZ hesapta bloke edileceği için bu mevduata dönüşüp ürem de alamayacak. Faizini ödediğinin krediyi bankada faizsiz mevduatta blokede tutacaksınız. Bu tür uygulamanın hazır olun dünyada örneği yok! Dünya Finans sisteminin aklına gelmez fakat bizimkilerin aklına gelmiş!

MERKEZ BANKASI İLE BDDK SESSİZ KALIYOR

Eylül nihayetinde TCMB Kredi Komisyonlar ile alakalı Tebliğ yayınladı;

  • Kredi tahsis ücretleri ilk limit tahsisinde tahsis edilen kredi limitinin yüzde 0,25’ini, limit yenilemelerinde yenilenen limitin yüzde 0,125’ini geçemez. Limitin artırıldığı durumlarda ilave limitin üstünden yeni bir kredi tahsis tutarı alınabilir. Limit tahsis yada yenileme talebi ticari müşteriden gelmediği müddetçe kredi tahsis ücreti alınamaz. Azami kredi tahsis tutarı senelik olup tahsis edilen limit süresinin ay sayısı dikkate alınarak oransal uygulanır.
  • Kredi kullandırım ücreti ancak nakdi kredilerden alınabilir.
  • Kredi kullandırım ücretleri, döner krediler hariç olmak suretiyle kullandırılan kredinin yüzde 1,10’unu geçemez.
  • Rotatif kredilerde ise yaklaşık kredi kullandırım bakiyesinin yıllık yüzde 1’ini geçemez.
  • Rotatif kredilerin kullandırım tutarı ilgili dönemin ortalama kredi kullandırım bakiyesi üstünden dönem sonlarında, öteki nakdi krediler için ise her bir kullandırım anında gerçekleşme ettirilir.
  • Bir yıldan kısa vadeli kredi kullandırımlarında azami kredi kullandırım ücreti, vade gün sayısı dikkate alınarak ve oransal düşülerek uygulanır.”

şeklinde düzen yaparken “kredi teminatına kredi bloke” edilemeyeceğine yönelik bir düzenleme yapmadı, yapması da beklenemezdi zaten. Basiretli Tüccar olarak davranması beklenen Bankaların bu şekilde bir huy içerisine girmesi; İş Etik kurallarını hiçe sayması beklenemezdi, fakat oldu! Akıl işi de değil! Amerika veya Avrupa’da “kredi blokeli kredi uygulaması” meydana getirecek; bankanın lisans iptaline kadar gidecek cezalar gündeme gelir.

“KREDİ BLOKELİ KREDİNİN” YASAL DAYANAĞI YOK, TİCARİ SUÇ 

TCMB ve BDDK düzenlemelerinde kredi teminatında NAKİT KARŞILIKLI krediler ile ilgili düzenlemeler mevcut; banka GENEL KREDİ SÖZLEŞMELERİNDE de bu yönde maddeler ve düzenlemeler var ama KREDİYİ KREDİ TEMİNATINA SAYMAK gibi bir düzenleme yok. Başka bir ifade ile bankaların krediyi kredi teminatına katılımı ve kredi koşuluna bağlaması ETİK olmadığı benzer biçimde YASAL DAYANAĞI da yok. Üstelik alan kişi kredi tahsis edilirken Kredi Tahsis koşullarında da bu yönde bir koşul olmamasına rağmen müşteriden kredinin %25’lik kısmının blokesi istenerek Ticari Suç da işlenmiş oluyor. BDDK Murakıpların bu tür kredileri tespit ederek yasal dayanağı olmayan blokelerin acil çözdürülmesi ve hatta toplu olarak blokeli kredi ücretinin faizlerin toplu iade edilmesi gerekiyor.

BANKALAR KREDİ BLOKELİ KREDİYİ NİÇİN KULLANDIRIYOR?

TCMB Ağustos sununda kredi teminatları ile ilgili bir düzen yaparak Ticari Kredilerde ürem oranını düşürmeyi hedefledi. 20.08.2022 tarihli Resmi Gazete’nin 31929 sayısında yayınladığı 2022/23 nolu Tebliğ ile;

“Tebliğ yayımı tarihinden itibaren 2022 yıl sonuna kadar kullandırılacak ticari nitelikteki kredilerde Merkez Bankası tarafınca piyasaya çıkan yıllık bileşik referans oranın

  • 1,4 katı üstünde senelik bileşik faiz oranıyla kullandırılacak kredi ücretinin yüzde 20’si
  • 1,8 katı üstünde yıllık bileşik faiz oranıyla kullandırılacak kredi ücretinin yüzde 90’ı nispetinde menkul değer tesis edilmesine karar verilmiştir” benzer biçimde düzenleme yapmış oldu.

Merkez Bankası aynı düzenlemesinde “30 Aralık 2022 tarihi itibarıyla 29 Temmuz 2022 geçmişine göre yüzde 10 kredi gelişme oranını aşan kredi ücreti kadar menkul kıymetin bir yıl süresince tesis edilmesi” cümlesi bankalar için ciddi fren göreceğe benziyor. Ekonomi kurmayların Piyasayı sıhhatli okudukları ve analiz yaptıklarını düşünmüyorum.

Bu tertip ile banka Ticari Faiz oranları düşürüldü ama kredi artış oranına da hacmine de ciddi bir fren yapıldı. Düzenlemeden sonrasında bankalar da kendi aksiyon planlarını yürürlüğe koydu, az krediyi daha karlı nasıl satalım yöntemine başladılar. Yukarıda bahsettiğim benzer biçimde yasal dayanağı olmamasına karşın kredi bloke ile kredi kullandırma periyodu başladı. Komisyonlar yanında Sigorta, Paket satışı gibi yan koşullar dayatılarak şirketin finans maliyeti üstüne ek yük bindirildi.

DEVLETİN VERGİ KAYBI OLUYOR

Diğer tartışmalı bir mevzu da krediyi bloke edilerek kredi kullanmanın vergisel boyutu. Firma, aslına bakarsak fiili olarak kullanmadığı kredi için faiz ve komisyon ödeyerek bilanço gelirlerinden düşüyor. Bu bununla beraber kullanılmayan kredinin maliyetinin finansal giderlerde gösterilmesi hali ile o kısım kadar gelirinin düşmesi ve daha azca vergi ödemesi ile Maliyenin vergi kaybı anlamına geliyor. Aynı parayı hem kredi bununla beraber mevduat gösterme başarısı yayınlayan bankaların muhasebe ve vergi boyutu ayrı konu. Bu tespiti yaparak;  mevzuyu Vergi Hukuk uzmanlarının değerlendirmesine bırakalım. Sahi Muhasebenin Tek Düzen Hesap planında bu para iyi mi işlenecek? “Krediden gelen mevduat” diye bir alt kalem var mı acaba?

UYGULAMANIN İÇİNDEKİ BANKALAR HAKSIZ REKABET YARATIYOR

Kredi Blokeli Kredi uygulaması ile bankalar kendilerine mevduat üstelik VADESİZ MEVDUAT olarak ek kaynak yaratıyor. Kredi vererek kendilerine maliyetsiz kaynak yaratarak sektörde haksız rekabet de yaratmış oluyorlar. Bilançoda aynı paradan kredi ve mevduat da şişmiş oluyor. Bu tespiti yaparak konuyu RATING FİRMALARINA, REKABET KURUMU ve ETİK KURULUNA; BDDK ve TCMB’ye bırakalım. Özellikle REKABET KURUMU, “bu bankalar içinde ortak antak kalma olup olmadığını araştırıyordur” diye düşünüyorum! Telefon, Mail trafiği önemli!

HANGİ BANKALAR KREDİ BLOKELİ KREDİ KULLANDIRIYOR?

Piyasada malum büyük bankalar arasından YAPI KREDİ ile GARANTİ BBVA Ticari müşterilerden Kredi Blokeli Kredi-KBK fiyatlaması icra eden bankaların başlangıcında geliyor. Büyük bankalardan AKBANK ve İŞBANK‘ta ve KAMU BANKALARI‘nın hiçbirinde bu yönde bir istek laf mevzusu değil. Bu yönde bize yansımış firmalardan geri bildirim yok! Benzer uygulama olur ise onları da yazarız. Bütün bankalarda ortak bir ticari firmaların kullanacağı kredi koşulu varsa; o da karşılıkların artması sebebi ile İHRACAT TAAHHÜTTÜ istenmesi. Firmanızın İhracatı yok ise aslına bakarsan Ticari kapsamına giren KOBİ dışı firmalara kredi kullandırımı tamamen durdu. İhracatınız olması yetmiyor NET İHRACATÇI olmanız gerekiyor. Bu ne demek İhracatınız İthalatından daha çok olacak yetmiyor en az %10’dan daha fazla olması gerekiyor. Yoksa aslına bakarsanız bankalarda limitiniz olsa da kredi kullanamıyorsunuz!

SANAYİDE ‘ANİ DURUŞ’ RİSKİ ARTIYOR

Yakında, “Sanayi üretimi niye düştü; neden işçi çıkarmalar başladı; niçin piyasada birtakım malların üretimi yok” diye düşünüyorsanız bilin ki krediler durduğu içindir. İthalatın %80’ni hammadde olan bir ülkede kaç şirket likit yahut özkaynakları ile faaliyetini sürdürebilir? Kümesteki tavukların yiyeceği, içeceği kati fakat hala daha çok yumurta vermesini bekleyim! Bu olası ise KOBİ dışı Ticari kalifiye firma olan Sanayiciler de aynı verim ile imalata sürer! Bu koşulların filmin sonu “ANİ DURUŞ – Sudden Stop” ile sonlanmış olur! Uyarmadın demeyin! Yazılmıyor ama Türkiye genelinde OSB’lerde imalata ara veren şirket sayısı gün geçtikçe artıyor. İşten çıkarmalar da. Bu koşullarda kredi kullanmak zorunda kalan firmaya “kolaylıklar” dilerim; verilen kredilerden de bankacılar “sağlıklı geri ödeme beklemesin” derim.

Bankacılıkta Temel kuraldır : Kredi verirken batar!

Erol TAŞDELEN – Ekonomist, Bankacılık Uzmanı      www.Bankavitrini.Com

Yorumlarınızı esirgemeyin lütfen 🙂

Yorum yapın