Ozan Bingöl yazdı:  YİRMİ YILDA BÜTÇEDE ALKOL ORANI YÜZDE BEŞTEN YÜZDE YİRMİYE ÇIKTI: 2022

Merhaba, 

“Bütçenin alkol oranı mı olur?” demeyin. Bakın nasıl oluyor ve nasıl da hızlı artıyormuş.

 

Alkollü İçeceklerde Verginin Vergisi de Alınıyor.

Alkollü içecekler üzerinden iki temel vergi alınmaktadır. Bunlar hususi tüketim vergisi (ÖTV) ve katma kıymet vergisi (KDV)‘dir. Gerek ÖTV, gerekse KDV birer endirekt vergi türüdür.

 

Alkollü içecekler üstünden alınan “maktu vergi”, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanununun 12 inci maddesinin 3 üncü fıkrası uyarınca 2013 yılından bu yana altı ayda bir otomatikman artırılmaktadır. Cumhurbaşkanına verilmiş artırma yetkisi yanında bir de otomatik pilota bağlanmış altı ayda bir vergi artışının olduğu bir vergi türü ile karşı karşıyayız.

 

Alkollü içeceklerden alınan ÖTV tutarı hem de KDV’nin matrahına da girmiş olduğu için ÖTV’nin de KDV’sini ödüyoruz. Biz bunu “verginin vergisi” olarak adlandırıyoruz.

 

Alkollü İçeceklerden Tahsil Edilen Vergi Genel Bütçe Vergi Artışlarının Çok Üzerinde Gerçekleşmektedir

 

Alkollü içecekler üzerinden 2002-2022/Haziran döneminde tahsil edilen Özel Tüketim Vergisi cari fiyatlarla 140 milyar 813 milyon liradır. İlgili yıllar için TCMB yaklaşık dolar efektif alış kuru üzerinden bu vergileri dolara çevirdiğimizde 2002-2022/Haziran döneminde ödediğimiz alkollü meşrubat ÖTV ücreti 40 milyar 232 milyon ABD Dolarıdır.

 

2002-2021 döneminde genel bütçe vergi gelirleri TL bazında 14,7 kat artmış iken, alkollü içecekler üstünden öğrenim edilen vergiler TL bazında 52,7 kat artış göstermiştir. Dolar bazındaki artış ise aynı kuşakta genel bütçe vergi gelirleri için 2,76 kat iken, alkol ÖTV’si için 9,9 kat olmuştur. Özetle hangi para birimi ile bakarsanız bakın alkollü içecekler üzerinden alınan vergide fahiş denebilecek miktarda artışlar olduğu anlaşılmaktadır.

 

 

Alkollü içecekler ÖTV tahsilatının 2002 ve 2021 yıllarında genel bütçe vergi gelirleri içindeki payı da bizi aynı sonuca götürmektedir. Nitekim 2002 senesinde alkollü içecekler ÖTV tahsilatının toplam vergi gelirleri içindeki payı %5,4 iken, 2021 yılında %19,6’ya terfi etmiştir.

 

Özellikle alkol ürünlerinin ÖTV serüvenine baktığımızda, alkol oranı değişmese de vergi nispet ve miktarının sürekli arttığının görüyoruz. Nasıl mı? Örneğin, 2010 yılında bir litre alkolde 51,48 lira olan ÖTV ücreti 27 Mayıs 2022 tarihi itibariyle 602,48 liraya çıkmıştır. Böylece alkol üzerinden alınan ÖTV’de son 12 yıldaki vergi artış oranı yüzde 1070 olmuştur.

 

Alkollü İçecek Vergilemesinde “Sağlığı Korumak” Temel Odak Olmaktan Çıkmıştır

 

Aslında bütün dünyada alkollü içecekler üstünden özel tüketim vergisi (Excise duty, special consumption tax) alınmasındaki en büyük neden, sağlığa zararı dokunan olduğu kabul edilen bu ürünlere olan erişimi azaltmaktır. Özellikle gençliği zararı olan alışkanlıklardan korumaktır. Bütçeye gelir elde etme tali bir hedeftir.

 

Ama bizim ülkemizde maalesef durum biraz daha farkına varır. Geldiğimiz noktada alkol mamüllerindeki yüksek vergilemenin toplum sağlığını korumak ile bir ilgisi kalmamıştır. Temelde sadece “gelir odaklı” bir vergileme yaklaşımı oluşmuş ve hatta alkolden alınan ÖTV, bir vergi politikası aracı olmaktan çıkıp direkt yaşam tarzına müdahale aracına dönüşmüştür.

 

Alkol üzerindeki bu denli yüksek vergi yükü nedeniyle kaçak içki, merdiven altı sahte üretimler nedeniyle pek fazlaca vatandaşımız hayatını yitirmiş yada sağlığından olmuştur. Dolayısıyla, toplum sağlığını korumak için öngörülen bir verginin bizzat kendisi topluluk sağlığı problemininin deposu olmaya başlamıştır.

 

Fransız iktisatçı Pierre Paul Leroy-Beaulieu’ya atfedilen: “Fazla vergi, vergiyi öldürür.” (Trop d’impot tue I’impot. Too much tax kills tax.” sözünü ülkemize uyarladığımda “Fazla vergi, insanı da öldürüyor.” şekline getirmek daha doğru olmaktadır.

 

Rakıda Vergi Yükü Ne Kadar?

Şimdi gelelim aktüel oranlarla alkol oranı %45 olan bir 70’lik rakının ihtiva ettiği vergi yükü hesabına.

 

Alkol oranı %45 olan bir 70’lik rakının:

 

Bayi kârı ve öteki giderler dahil ürün fiyatı: 94,12 TL

ÖTV 189,78 TL

KDV 51,10 TL

Toplam vergi 240,88 TL

Tavsiye edilen satış fiyatı 335 liradır.

Yani 94 liralık bir ürüne yaklaşık 241 lira vergi ödeyerek 335 liraya almış oluyoruz.

 

 

Yukarıdaki tabloya bakınca insan şu sözü yeniden etmeden geçemiyor: Unutmamak icap eder ki, vergi politiktir, vergileme ise ideolojik.

 

12.08.2022

 

Dr. Ozan BİNGÖL

 

Vergi Uzmanı

 

 

Yazarın izniyle blog sitesinden yayınlanmıştır

Yorumlarınızı esirgemeyin lütfen 🙂

Yorum yapın